پاشنه آشیل سازمان آموزش فنی و حرفه ای؛ چالش اتصال مهارت به آینده اشتغال

سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور یکی از مهم‌ترین نهادهای توسعه سرمایه انسانی و پیشران اصلی تربیت نیروی کار ماهر در کشور محسوب می‌شود. در شرایطی که اقتصاد در روز جاری بیش از هر زمان دیگری به نیروی انسانی توانمند، ماهر و انعطاف‌پذیر نیاز دارد، نقش این سازمان در نزول بیکاری، صعود بهره‌وری و توسعه اشتغال پایدار، نقشی راهبردی و غیرقابل انکار است.
با این حال، مانند هر نظام بزرگ و اثرگذار، سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای نیز با چالش‌هایی روبه‌روست که می‌توان از آن‌ها به‌عنوان پاشنه آشیل این مجموعه یاد کرد. اگر بخواهیم مهم‌ترین پاشنه آشیل سازمان را در یک عبارت خلاصه کنیم، باید گفت: پاشنه آشیل سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای، فاصله میان سرعت تحولات بازار کار و سرعت انطباق نظام آموزش مهارتی با این تحولات است.
در روز جاری بازار کار با سرعتی بی‌سابقه در حال تغییر است. ظهور فناوری‌های نوین، توسعه اقتصاد دیجیتال، گسترش هوش مصنوعی، اتوماسیون صنعتی و شکل‌گیری مشاغل نوین، ساختار سنتی مهارت‌ها را دگرگون کرده است. در چنین شرایطی، آموزش مهارتی دیگر نمی‌تواند با رویکردهای ثابت و ایستا پاسخگوی نیاز بازار باشد.
یکی از چالش‌های جدی، فاصله میان آموزش و اشتغال واقعی است. هرچند بخش مهمی از آموزش‌های فنی و حرفه‌ای اشتغال‌محور طراحی شده‌اند، اما در برخی حوزه‌ها هنوز نیاز به تقویت آموزش‌های تقاضامحور و مبتنی بر نیاز واقعی بنگاه‌های اقتصادی احساس می‌شود. هرچه فاصله میان آموزش و نیاز بازار کمتر شود، اثربخشی آموزش‌ها بیشتر خواهد بود.
چالش مهم دیگر، فرسودگی تجهیزات و زیرساخت‌های آموزشی در برخی مراکز است. آموزش مهارتی ذاتاً کارگاه‌محور و عملیاتی است؛ بنابراین کیفیت تجهیزات، ابزار و فناوری‌های آموزشی مستقیماً بر کیفیت مهارت‌آموزی اثر می‌گذارد. وقتی فناوری صنعت به‌سرعت پیش می‌رود، تجهیزات آموزشی نیز باید همگام با آن به‌روز شوند.
از سوی دیگر، ارتباط با صنعت و بخش خصوصی هنوز ظرفیت توسعه بیشتری دارد. تجربه جهانی حاکی از آن است موفق‌ترین نظام‌های مهارت‌آموزی، نظام‌هایی هستند که پیوندی عمیق و مستمر با بازار کار، صنایع و بنگاه‌های اقتصادی دارند. آموزش زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که از دل نیاز واقعی بازار شکل بگیرد.
در کنار این مسائل، نباید از یک چالش فرهنگی مهم غافل شد: غلبه فرهنگ مدرک‌گرایی بر مهارت‌گرایی. در حالی که بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، رشد اقتصادی خود را بر پایه مهارت بنا کرده‌اند، هنوز در بخشی از جامعه، مدرک دانشگاهی بر مهارت عملی اولویت دارد. این نگرش، مسیر توسعه سرمایه انسانی را با دشواری مواجه می‌کند. با این حال، فرصت‌های بزرگی نیز پیش روی سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای قرار دارد.
توسعه آموزش‌های نوین، بهره‌گیری از فناوری‌های دیجیتال، تقویت نیازسنجی منطقه‌ای، گسترش آموزش‌های مبتنی بر محیط واقعی کار و تعامل مؤثر با صنایع، می‌تواند سازمان را به بازیگر اصلی آینده اشتغال کشور تبدیل کند و در نهایت، می‌توان گفت: پاشنه آشیل سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای، نه کمبود ظرفیت، بلکه ضرورت رشد چابکی، روزآمدی و پیوند هوشمندانه‌تر با آینده بازار کار است.
در زمان حاضر موفقیت در حوزه مهارت‌آموزی، بیش از هر چیز به توانایی پیش‌بینی آینده، انطباق شتابان با تحولات و تربیت نیروی انسانی متناسب با اقتصاد آینده وابسته است و سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای هرچه با سرعت‌تر در این مسیر حرکت کند، نقش آن در توسعه اقتصادی کشور نیز پررنگ‌تر خواهد شد.
محمدخاشی علی آبادی
سرپرست مرکز آموزش فنی و حرفه ای شهرستان گلبهار